Kính gửi: - Ban Chấp hành Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

- Đoàn Chủ tịch Đại hội Đại biểu Toàn quốc

  - Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII

Qua các buổi tổ chức đoàn cựu cán bộ Đoàn đến trải nghiệm thực tế ở 02 Phường và 01 xã thuộc Tp Hồ Chí Minh, 03 tỉnh thành Đoàn  về mô hình tổ chức và hoạt động của tổ chức Đoàn và phong trào thanh niên từ sau ngày 1 tháng 7 năm 2025 thực hiện chủ trương về sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, cùng tổng hợp kết quả  06 buổi tọa đàm trao đổi về chủ đề này vào sáng thứ Ba sinh hoạt hàng tuần . Từ sự trăn trở sâu sắc về vị trí chính trị,vai trò  pháp lý và mô hình tổ chức của Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay trước xu thế sắp xếp, tinh gọn bộ máy; đồng thời xuất phát từ những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của cựu cán bộ Đoàn qua các thời kỳ; Thường trực Ban Liên lạc Cựu cán bộ Đoàn Thanh niên Việt Nam phía Nam xin trân trọng gửi đến Ban chấp hành trung ương Đoàn và Đại hội lần thứ XIII Đoàn Thanh Niên cộng sản Hồ Chí Minh những góc nhìn và kiến nghị tâm huyết sau: 

1. Khẳng định vị trí chính trị của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội hậu bị tin cậy của Đảng .

Mặc dù là một tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam, nhưng Đoàn TNCS Hồ Chí Minh mang những đặc thù cốt lõi, độc nhất mang tính lịch sử và sứ mệnh chính trị, đã được Điều lệ Đảng quy định , là lực lượng kế tục sự nghiệp vẽ vang của Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh,là trưởng học Xã hội chủ nghĩa, là tổ chức đại diện cho quyền lợi của thanh niên, phụ trách đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh ( Điều 44 chương X Điều Lo Đảng ), được Hiến định và Luật hóa:

Đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam: Đây là chức năng duy nhất, tối thượng chỉ riêng tổ chức Đoàn mới có , điều này đã được ghi rõ trong Điều lệ Đảng hiện nay.Nếu xem xét hoặc đồng nhất tổ chức Đoàn như một "Ban" chuyên môn của Mặt trận Tổ quốc, vô hình trung sẽ làm mờ nhạt vai trò là nguồn bổ sung cán bộ trực tiếp, thường xuyên và định kỳ cho Đảng.

Tính tự quản và chủ động pháp lý: Điều 28 Luật Thanh niên năm 2020 đã quy định rất rõ về vai trò của tổ chức Đoàn trong việc đại diện, chăm sóc và bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của thanh thiếu nhi. Để thực hiện được điều này, Đoàn cần một cơ chế vận hành độc lập, linh hoạt, từ cấp Trung ương đến tận Chi đoàn cơ sở; tuyệt đối không thể bị hành chính hóa, rập khuôn theo khuôn mẫu của một cơ quan sự nghiệp thông thường. 

2. Những hệ lụy thực tế khi "thu gọn" mô hình và tác động đến cấp cơ sở

Qua khảo sát thực tiễn tại các địa phương đang thực hiện mô hình Bí thư Đoàn đồng thời là Phó Chủ tịch MTTQ hoặc phụ thuộc kinh phí, những lo ngại về sự suy giảm sức sống phong trào và suy yếu tổ chức từ gốc là hoàn toàn có cơ sở: Làm yếu tính "Xung kích" đặc thù của giới trẻ: Bản chất của thanh niên là sáng tạo, dấn thân và hành động nhanh chóng. Nếu mọi kế hoạch, chương trình hành động và kinh phí hoạt động đều phải thông qua quy trình xét duyệt hành chính phức tạp của một tổ chức bao trùm, tính thời điểm và sức sống nội tại của phong trào thanh niên sẽ bị triệt tiêu đáng kể. Hành chính hóa và làm suy yếu Tổ chức cơ sở Đoàn: Tổ chức cơ sở Đoàn (đặc biệt là Đoàn xã, phường, thị trấn và Chi đoàn địa bàn dân cư) là "tế bào", là gốc rễ của phong trào. Khi áp dụng các mô hình sáp nhập, kiêm nhiệm quá nhiều chức danh chính quyền, cán bộ Đoàn cơ sở dễ bị "cuốn" vào công việc sự vụ hành chính, không còn thời gian sâu sát, tập hợp và gắn bó với đoàn viên, thanh niên tại địa phương. Nghẽn mạch và đứt gãy công tác cán bộ: Cán bộ Đoàn đòi hỏi một lộ trình phát triển, trưởng thành và rèn luyện rất đặc thù từ thực tiễn phong trào (trưởng thành từ cơ sở). Nếu bị đặt chung trong bộ máy hành chính của MTTQ, công tác luân chuyển, đào tạo và tạo động lực cho cán bộ trẻ sẽ vấp phải rào cản rất lớn về chỉ tiêu định biên, vị trí việc làm và cơ chế thăng tiến.     

3. Các kiến nghị và giải pháp thực tiễn đề xuất Đại hội XIII

Trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân thực hiện chủ trương sắp xếp bộ máy tinh gọn, hiệu quả, tổ chức Đoàn  Chúng tôi nhận thức là cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược và hoàn toàn ủng hộ. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ ràng giữa "phối hợp hoạt động" và "nhập thể chế". Chúng tôi xin đề xuất các giải pháp cốt lõi:

3.1. Phối hợp nhưng không hòa tan

Việc bố trí Bí thư Đoàn kiêm nhiệm chức vụ trong MTTQ (nếu có) phải được định vị nhất quán là giải pháp nhằm tăng cường tiếng nói, vị thế của thanh niên trong khối đại đoàn kết toàn dân, chứ hoàn toàn không phải là một bước đi sáp nhập về mặt hành chính, làm mất đi tính độc lập tư cách pháp nhân của Đoàn.

3.2. Kiên quyết giữ vững và củng cố vững chắc Tổ chức cơ sở Đoàn

Để giữ gìn "nguồn sống" của Đoàn, kính đề nghị Trung ương Đoàn kiến nghị với Đảng:

Kiên quyết giữ biên chế chuyên trách cho Bí thư Đoàn cấp xã, phường, thị trấn. Đây là vị trí "thủ lĩnh thanh niên" cơ sở, không thể thay thế bằng các vị trí kiêm nhiệm thuần túy hành chính.

Xây dựng cơ chế hỗ trợ phụ cấp, kinh phí hoạt động đặc thù cho đội ngũ Bí thư Chi đoàn thôn, tổ dân phố, khu phố. Đây là những người "ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng", nếu không có cơ chế động viên kịp thời, hệ thống chi đoàn địa bàn dân cư sẽ đứng trước nguy cơ "tê liệt" hoặc chỉ tồn tại trên danh nghĩa. 

3.3. Giữ vững cơ chế tài chính đặc thù

Kiến nghị Trung ương Đoàn đề xuất cấp có thẩm quyền duy trì dòng ngân sách riêng độc lập cho các hoạt động mang tính chất "phong trào" và "khẩn cấp" của thanh niên từ cấp Trung ương đến cấp cơ sở. Đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính chủ động, phản ứng nhanh trước các nhiệm vụ chính trị - xã hội mà Đảng và nhân dân giao phó. 3.4 Đề nghị Đại Hội lần thứ XIII của Đoàn TNCSHCM đề ra Nghị Quyết dài hạng cho nhiệm vụ giáo dục đào tạo thế hệ trẻ trở thành con người XHCN nhằm thực hiện mục tiêu phấn đấu từ nay đến năm 2045 kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng .

Kính mong Ban Chấp hành Trung ương Đoàn và Đại hội lần thứ XIII nghiên cứu, tiếp thu văn bản kiến nghị này vào văn kiện và nghị quyết Đại hội, nhằm giữ vững ngọn lửa phong trào và vị thế tiên phong của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.